دات نت نیوک
   ورود
ثبت نام   |   جستجوی پیشرفته

 
دفترحساب‌های اقتصادی

  1.  تعاریف و مفاهیم اساسی
در این قسمت به منظور درک بهتر مطالب نشریه‌ی حاضر به تعریف پاره‌ای از اصطلاحات بکار رفته اشاره می‌شود.

1-1. سلامت[1]
منظور از سلامت کلیه‌ی خدماتی است که با هدف بهداشت (یعنی پیشگیری از بیماری انسان) و یا درمان (یعنی معالجه بیماری) انجام می‌شود و در پوشش طبقه‌بندی حساب‌های ملی سلامت قرار دارد بنابراین هر جا کلمه سلامت به‌کار برده شد منظور همان بهداشت ودرمان است و برعکس.


1-2. (حساب‌های ملی سلامت[2] (NHA
 این حساب‌ها شامل یک سری جداول استاندارد با طبقه‌بندی مشخص است که در دستورالعمل سازمان جهانی بهداشت به‌طور دقیق معرفی شده است.

1-3. (طبقه‌بندی بین‌المللی حساب‌های ملی سلامت[3] (ICHA
این طبقه‌بندی ویژه حساب‌های ملی سلامت است و در دستورالعمل مربوط معرفی شده‌است. در این طبقه‌بندی چند نوع طبقه‌بندی برای اقلام به‌کار رفته در جداول NHA مشخص شده است که در زیر به‌آنها اشاره می‌کنیم.

1-3-1. طبقه‌بندی ویژه منابع تأمین مالی بخش سلامت[4] (FS
در این طبقه‌بندی منابع مالی وجوه صرف شده در بخش سلامت به طبقات مختلف تقسیم شده‌است مانند بخش دولتی، بخش خصوصی، دنیای خارج و غیره.

1-3-2. (طبقه‌بندی ویژه عاملین تأمین مالی بخش سلامت[5] (FA
در این طبقه‌بندی عوامل تأمین مالی بخش سلامت که وجوه صرف شده در این بخش را از منابع دریافت و در اختیار مراکز ارائه‌کننده‌ی خدمات بهداشت و درمان قرار داده‌اند به طبقات مختلف تقسیم شده‌اند .
به عنوان مثال سازمان تأمین اجتماعی یک عامل تأمین مالی است که از طریق دریافت حق بیمه‌ی درمان از کارفرمایان و کارگران، وجوهی را تحصیل می‌کند و این وجوه را در اختیار بیمارستان‌ها و درمانگاه‌های متعلق به خود قرار می‌دهد تا صرف هزینه‌های بهداشت و درمان کنند.


1-3-3. (طبقه‌بندی ویژه ارائه‌کننده‌گان خدمات بهداشت و درمان[6] (HP
‌این طبقه‌بندی انواع مختلف فراهم‌کننده‌گان خدمات بهداشت و درمان را به طبقات مختلف تقسیم می‌کند. به‌عنوان مثال بیمارستان‌های عمومی، تخصصی و روانی، مطب‌های پزشکی و دندانپزشکی ، درمانگاه‌ها ، کلینیک‌ها ، آزمایشگاه‌ها،‌ مراکز توانبخشی و غیره.

1-3-4. (طبقه‌بندی ویژه کارکردهای سلامت[7] (HC
‌در این طبقه‌بندی انواع خدمات بهداشت و درمان برحسب نوع کارکرد به طبقات مختلف تقسیم می‌شود مانند خدمات درمانی، توانبخشی و پرستاری، پیشگیری،‌ مدیریتی و غیره. گرفته شده نشان داده می‌شود.      
 
2.  منابع آماری
از آنجا که اطلاعات ثبتی موجود تکافوی نیاز تهیه‌ی حساب‌‌های ملی سلامت را نمی‌کرد و نیاز به تهیه‌‌ی اطلاعات بخش سلامت به جزئیات بیشتر و مطابق طبقه‌بندیICHA بود طرح‌های آماری ویژه‌ای به این منظور اجرا شد که شرح مختصری درباره‌ی هر یک از این طرح‌ها در زیر آمده است.

2-1. طرح آمارگیری هزینه و درآمد خانوار 1381
این طرح در سال 1381 اجرا شد و در آن هزینه‌های بهداشتی و درمانی خانوار مطابق طبقه‌بندی ICHA برای ماه گذشته و در طول ماه‌های سال 1381 پرسش شد. قابل ذکر است پرسشنامه‌ی ویژه‌ی حساب‌های ملی سلامت همراه پرسشنامه‌ی طرح جاری آمارگیری از هزینه درآمد خانوارهای شهری و روستایی برای 3300 خانوار یعنی 10 درصد خانوارهای نمونه‌ی این طرح تکمیل شد این پرسشنامه اطلاعات تفصیلی را راجع به هزینه‌های بهداشت و درمان خانوار در اختیار می‌گذارد. با استفاده از ساختار هزینه‌های بهداشتی و درمانی خانوار می‌توان نحوه‌ی کا رکرد هزینه‌های بهداشت و درمان خانوار را مشخص کرد.

2-2. طرح آمارگیری از هزینه‌های بهداشتی و درمانی بر حسب نوع خدمات 1382
این طرح ویژه حساب‌های ملی سلامت و در سال 1382 اجرا شد و در آن هزینه‌های بهداشتی درمانی مربوط به سال 1380 کارگاه‌های ارائه کننده‌ی خدمات بهداشت و درمان در بخش خصوصی بر حسب طبقه‌بندی ICHA پرسش شد. تعداد نمونه‌های این طرح 3144 نمونه و به‌منظور تهیه‌ی ساختار تفصیلی هزینه‌های سلامت بر حسب نوع کارکرد فراهم‌کنندگان خدمات سلامت اجرا شد .

2-2. طرح آمارگیری از اطلاعات ثبتی 1382
به منظور اخذ اطلاعات مربوط به عاملین تأمین مالی مخارج سلامت، طرح آمارگیری از اطلاعات ثبتی اجرا شد. برای اجرای این طرح سه پرسشنامه‌ی مختلف طراحی شد. یک پرسشنامه ویژه‌ی ارائه‌کنندگان کالاها و خدمات، این پرسشنامه با هدف تهیه‌ی ساختار هزینه‌های بهداشت و درمان فراهم‌‌کنندگان کالاها و خدمات بخش دولتی بر حسب نوع کارکرد طراحی شد. یک پرسشنامه ویژه‌ی شرکت‌ها و بانک‌ها، این پرسشنامه نحوه‌ی هزینه‌کرد شرکت‌های بیمه، بانک‌ها و سایر شرکت‌هایی که به صورت بیمه‌ای بخش بهداشت و درمان را تأمین مالی می‌کند را بر حسب نوع کارکرد نشان می‌دهد. و در نهایت یک پرسشنامه ویژه‌ی دستگاه که نحوه‌‌ی هزینه‌‌ی بخش ستادی نظام سلامت را بر حسب نوع کارکرد نشان می‌دهد.
بخشی از اطلاعات مورد نیاز حساب‌های ملی سلامت نیز با استفاده از کتاب قانون بودجه دولت و نتایج طرح آمارگیری از هزینه درآمد خانوارهای شهری و روستایی سال 1380 به دست آمد. همچنین از نتایج آمارگیری از خدمات مددکاری اجتماعی و بهداشت و درمان سال 1380 نیز استفاده شد.

3.  تحلیل نتایج
به‌طور کلی جداول حساب‌های ملی سلامت از ستون به سطر تحلیل می‌شوند ولی تحلیل جداگانه‌ی سطرها و یا ستون‌های این جداول نیز خالی از فایده نیست و تحلیل‌گر را با دید متفاوتی ازمخارج سلامت آشنا می‌کند. در این قسمت با بخشی از تحلیل جداول NHA آشنا می‌شویم و تحلیل جزئی‌تر را به خواننده واگذار می‌کنیم.

3-1. جدول عاملین تأمین مالی در کارکردهای سلامت (جدول 1)
این جدول نشان دهنده‌ی جریان وجوه از عاملین تأمین مالی به کارکردهای مختلف بخش سلامت است. به عبارت دیگر نشان می‌دهد که وجوه در اختیار عاملین تامین مالی، صرف ارائه چه نوع خدماتی شده است؟ بررسی این جدول نقش هر یک از عاملین تأمین مالی را در زمینه‌های مختلف خدمات بهداشت و درمان نشان می‌دهد. مثلاً بانگاهی به جدول شماره 1 می‌بینیم که ازکل هزینه‌های سلامت توسط دولت مرکزی ، بیشترین هزینه‌ها صرف خدمات درمانی (25 درصد)، خدمات جانبی مراقبت پزشکی (13 درصد) و مدیریت سلامت و بیمه‌ی سلامت (12 درصد) شده است. در حالی‌‌که سازمان بیمه‌ی خدمات درمانی بیشترین مخارج سلامت را صرف خدمات درمانی (65 درصد)، انواع دارو و سایرکالاهای پزشکی توزیع شده به بیماران سرپایی (21 درصد) و خدمات جانبی مراقبت پزشکی (11درصد) کرده است. مقایسه‌هایی از این قبیل، نقش هر یک از عاملین تأمین مالی بخش سلامت را در هر یک از انواع خدمات بهداشت و درمان نشان می‌دهد و به این ترتیب از طریق این جدول می‌توان اهداف موردنظر نظام سلامت را (در کارکردهای مختلف) دنبال کرد.
به منظور درک بهتر مطالب فوق، چهار نمودارکه بیانگر سهم هریک از کارکردها درکل هزینه های سلامت[8] (THE) است را برای ستون‌های مربوط به دولت مرکزی واستانی، سازمان خدمات درمانی، سازمان تامین اجتماعی و خانوار درنمودارهای شماره 1 تا 4 ترسیم شده است.


3-2. جدول عاملین تأمین مالی در فراهم‌کنندگان خدمات سلامت (جدول 2)
این جدول توزیع منابع مالی را توسط عاملین تأمین مالی بین مراکز ارائه‌کننده‌ی خدمات بهداشت و درمان نشان می‌دهد. بنابراین نقش هر یک از فراهم‌کنندگان خدمات بهداشت و درمان را در مصرف مخارج سلامت مشخص می‌کند، مثلاً دولت مرکزی و استانی، به ترتیب 40 درصد وجوه صرف شده در بخش سلامت را به مراکز ارائه‌کننده‌ی خدمات سرپایی، 28 درصد به بیمارستان‌ها و 18 درصد به موسسات فراهم کننده خدمات وابسته به سلامت اختصاص داده است. در حالی‌که سازمان بیمه خدمات درمانی بیشترین وجوه را به ترتیب به بیمارستان‌ها (48 درصد)، مراکز ارائه‌کننده‌ی خدمات سرپایی (27 درصد) و داروخانه‌ها و سایرخرده فروشان کالاهای پزشکی (20درصد) اختصاص داده است.
نمودارهای شماره 5 تا 8 سهم هریک از فراهم‌کنندگان خدمات سلامت درکل مخارج سلامت توسط دولت مرکزی واستانی، سازمان خدمات درمانی، سازمان تامین اجتماعی و خانوارها را نشان میدهد.


3-3. جدول ارائه‌کنندگان خدمات سلامت در کارکردهای سلامت (جدول 3)
این جدول بیانگر نحوه‌ی صرف وجوه در اختیار هر یک از ارائه‌کنندگان خدمات سلامت بین کارکردهای مختلف است در واقع عملکرد هر یک از ارائه‌کنندگان خدمات بهداشت و درمان را در ارائه‌ی انواع خدمات بهداشت و درمان نشان می‌دهد. مثلاً بیمارستان‌ها 91 درصد وجوه در اختیار را صرف خدمات درمانی و 5 درصد وجوه را صرف تشکیل سرمایه کرده‌اند. در حالی‌‌که مراکز فراهم‌کننده‌ی خدمات سرپایی 58 درصد وجوه در اختیار را صرف خدمات درمانی، 25 درصد خدمات جانبی سلامت و 5 درصد را صرف انواع دارو و سایرکالاهای پزشکی توزیع شده به بیماران سرپایی کرده‌اند.
نحوه‌ی صرف هزینه‌های سلامت توسط بیمارستان‌ها، فراهم‌کنندگان خدمات سرپایی، داروخانه‌ها، و سایر خرده‌فروشان کالاهای پزشکی و فرآهم‌کنندگان اداره‌ی سلامت عمومی وبیمه در نمودارهای شماره 9 و 10 رسم شده است .


3-4. جدول منابع تأمین مالی در عاملین تأمین مالی (جدول 4)
این جدول جریان وجوه از منابع به عاملین تأمین مالی را نشان می‌دهد. مهمترین استفاده‌ی این جدول آن‌است که بار مالی هزینه‌های سلامت که بر دوش خانوار گذاشته شده است را نشان می‌دهد، همچنین سهم سایر عاملین تأمین مالی در مخارج بهداشت را نشان می‌دهد. همان‌طور که ملاحظه می‌کنید 60 درصد کل مخارج سلامت بر دوش خانوار، 30 درصد دولت و 8 درصد به عهده‌ی کارفرمایان است. تحلیل داخل این جدول نشان می‌دهد که هر یک از منابع مالی سلامت به‌چه نحو بین عاملین تامین مالی توزیع شده است. مثلاً 86 درصد وجوه دولت مرکزی و استانی در اختیار دولت مرکزی و استانی، 11 درصد در اختیار سازمان بیمه‌ی خدمات درمانی و3 درصد در اختیار سایر دستگاه‌های دولت مرکزی قرار گرفته است. همچنین 90 درصد وجوه خانوار به طور مسقیم توسط خودش ، 5 درصد توسط سازمان تأمین اجتماعی و بقیه توسط سایر عاملین تأمین مالی صرف هزینه‌های سلامت شده است .


1.  Health

[2] . National Health Accounts

[3] . International Classification for Health Accounts

[4] . Financing Sources

[5] . Financing  Agents

[6] . Health Providers

[7] . Functions

[8] . Total Health Expenditure